Jeszcze nie tak dawno do gromadzenia informacji policja używała głównie kartek papieru i papierowych teczek. Do przesyłania informacji używano wielkich radiostacji i ogromnych maszyn szyfrujących. Od kilkunastu lat pracę policji i wojska wspomagały komputery, systemy lokalne oparte o sieci wewnętrzne, także współpracujące z komputerami analogowe, potem cyfrowe systemy łączności i lokalizacji pracujące w oparciu o instalacje naziemne i satelitarne. Ostatnio od kilku lat wprowadza się w Polsce scentralizowane, rozbudowywane systemy informatyczne posiadające wspólne bazy danych takie jak Krajowy System Informacyjny Policji (KSIP), czy Krajowe Centrum Informacji Kryminalnych (KCIK). Niedawno wprowadzono podsystem KSIP - BIULETYN. Ten podsystem jest elektroniczną mapą umożliwiającą rejestrację wydarzeń, wskazując ich lokalizację. Podobne systemy posiadają nasi sąsiedzi np. niemiecki ComVor z podsystemami CRIME, MESTA, INDEX i połączeniami do różnych baz danych jak baza narkomanów Drogenszene, czy baza niemieckiego urzędu meldunkowego EWO.

Polskie firmy informatyczne podpisują z Policją Polską umowy dotyczące rozbudowy sieci i systemów informatycznych w placówkach policji. Rozbudową policyjnych sieci w roku 2006 między innymi zajmuje się firma Prokom Software. Projekty są finansowane dodatkowo ze środków PHARE, pochodzących z wspólnych funduszy Unii Europejskiej.

Krajowe  Centrum  Informacji  Kryminalnych jest jednym z najczęściej używanych systemów przez Policję Polską. KCIK utworzono w oparciu o ustawę z dnia 6 lipca 2001 roku o gromadzeniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji kryminalnych. Określono w niej zasady postępowania przy gromadzeniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji istotnych dla wykrywania i ścigania sprawców przestępstw oraz zapobiegania i zwalczania przestępczości, a także podmioty właściwe w tych sprawach. Do głównych zadań KCIK należy:

Standardem wymiany informacji jest plik w formacie XML. W bazie KCIK dokonuje się rejestracji wyłącznie poprzez przekazywanie elektronicznych dokumentów rejestracyjnych. Zapytania wysyłane są  przy pomocy elektronicznego dokumentu zapytania. Policjanci komunikują się z systemem za pomocą Aplikacji Końcowego Użytkownika (AKU). Służy ona wyłącznie do wysyłania zleceń sprawdzania. Program wykonany jest w postaci klienta poczty elektronicznej. Wymiana informacji polega na korzystaniu z Systemu Bezpiecznej Poczty Elektronicznej (SBPE), czyli wysyłaniu odpowiednich zleceń drogą elektroniczną do bazy systemu KCIK. Odpowiedzi systemu KCIK dostarczane są do użytkownika w postaci przesyłek pocztowych. Do wysyłania zapytań aplikacja AKU wykorzystuje protokół SMTP (Simple Mail Transfer Protocol). Do pobierania odpowiedzi z serwera pocztowego wykorzystywany jest protokół POP3 (Post Office Protocol - Version 3). W celu umożliwienia autoryzacji użytkownika w oparciu o urządzenie szyfrujące DELTA-3 i wsuwaną w nie kartę EKD z informacjami o użytkowniku, wykorzystuje się rozszerzenia powyższych protokołów. Zlecenia wysyłane do systemu KCIK mają postać dokumentów XML sformatowanych zgodnie z odpowiednim Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, natomiast odpowiedzi systemu wysyłane są jako tekst (z użyciem strony kodowej ISO-8859-2).

Kolejnym popularnym w Policji Polskiej systemem informatycznym jest KSIP napisany w technologii umożliwiającej uruchomienie w wewnętrznej sieci. Dane gromadzone są w bazie danych, która znajduje się na jednym, wspólnym dla wszystkich użytkowników serwerze baz danych i zawiera wszystkie informacje zbierane w systemie. W bazie przechowywane są definicje użytkowników systemu wraz z określeniem ich uprawnień. Właściwe przetwarzanie odbywa się zarówno na serwerze bazy danych jak i w warstwie aplikacji, która w zależności od konfiguracji może znajdować się na dodatkowym serwerze, zwanym serwerem aplikacji, lub na stacji roboczej użytkownika. Funkcjonalność systemu baz danych jest niezależna od sposobu komunikacji. W przypadku terminali znakowych  wybór odpowiednich opcji jest możliwy wyłącznie przy pomocy klawiszy funkcyjnych lub skrótów klawiszowych, podczas gdy użytkownicy terminali graficznych mają do swej dyspozycji także mechanizm wyboru myszą. Wyniki przeszukania baz z reguły prezentowane są w postaci formularzy ekranowych zwanych również formatkami, zawierających zarówno rekordy jak i bloki informacji. Te same formularze mogą być używane także do wprowadzania danych. Oprogramowanie baz danych wymusza na użytkowniku przestrzeganie zaprogramowanych reguł wypełniania formularzy.­

W celu umożliwienia geokodowania informacji o wydarzeniach, prezentacji danych w postaci graficznych raportów i statystyk na mapie cyfrowej, powstał podsystem KSIP MAPA (BIULETYN). Użytkownikami podsystemu BIULETYN są wyłącznie użytkownicy systemu KSIP, z odpowiednimi uprawnieniami do korzystania z podsystemu. System został napisany w technologii umożliwiającej uruchomienie w wewnętrznej sieci policji – środowisku intranetowym. Ten tryb pracy systemu oznacza, że dane gromadzone są w systemie w jednym miejscu - bazie danych, zaś udostępniane mogą być dla wielu użytkowników systemu. Baza danych znajduje się na jednym, wspólnym dla wszystkich serwerze baz danych i zawiera wszystkie informacje zbierane w systemie. Tam również znajdują się definicje użytkowników systemu wraz z określeniem ich uprawnień. Podobnie jak w głównym systemie KSIP, właściwe przetwarzanie informacji odbywa się zarówno na serwerze bazy danych jak i w tak zwanej warstwie aplikacji, która w zależności od konfiguracji może znajdować się na dodatkowym serwerze, zwanym serwerem aplikacji, lub na stacji roboczej użytkownika końcowego.

Zgodnie ze standardami Unii Europejskiej i tak zwanymi nakazami Schengen, Policja Polska wprowadza także system wspomagania procesów decyzyjnych o roboczej nazwie Colombo, w którym to bardzo dużą rolę odegra System Mapy Cyfrowej KSIP BIULETYN.

Przy okazji warto wspomnieć również o Geographic Information System (GIS), po polsku System Informacji Przestrzennej. Jest to system pozyskiwania, gromadzenia, przetwarzania, analizowania i udostępniania danych odniesionych przestrzennie do powierzchni Ziemi. GIS znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie niezbędnym składnikiem podejmowanych decyzji i działań jest informacja o lokalizacji w przestrzeni. Podstawowe cechy GIS:

Zarządzenie 590/2003 Komendanta Głównego Policji Polskiej wprowadziło konieczność założenia i prowadzenia bazy danych nieletnich sprawców przestępstw. Moi studenci seminarium magisterskiego w ramach pracy dyplomowej przygotowali darmowy system informatyczny wspomagania wydziału do spraw nieletnich, który spotkał się z dużym zainteresowaniem w czasie krajowych konferencji w roku 2005. System składa się z dwóch współpracujących ze sobą aplikacji, służących do gromadzenia i przetwarzania danych dotyczących osób nieletnich. Do utworzenia systemu wykorzystano jedno z najpopularniejszych narzędzi do tworzenia aplikacji użytkowych Visual C++, natomiast do gromadzenia danych użyto stosunkowo nowej bazy danych SQLite. Ważnymi zaletami tej bazy w zastosowaniu do tego systemu były: dosyć prosty sposób instalacji, brak konieczności instalowania serwera baz danych w systemie. SQLite nie wymaga zatem otwierania dodatkowego procesu, jest całkowicie darmowa i pozwala na zapis danych w postaci pojedynczego pliku, co ułatwia przenoszenie danych między systemami. Mieści się ona w jednej bibliotece zajmującej około 200 kB. Mało jeszcze popularna w Polsce baza danych SQLite powstała we wrześniu 2001. Jej autorem jest Richard Hipp z firmy Hwaci-ASR. Więcej informacji na temat tej bazy znajdą państwo na stronach (http://www.sqlite.org).

Na wzór systemów używanych w Zachodniej Europie i USA polskie systemy są wciąż rozbudowywane i wzbogacane o nowe możliwości rejestrowania, wyszukiwania danych. Będąc na studiach doktoranckich w Irlandii kilkanaście lat temu, w ramach praktyk miałem przyjemność odwiedzić laboratoria policji w Dublinie, gdzie stosowano między innymi system komputerowy połączony ze spektroskopem podczerwieni i sporą bazą danych, służący do analizy i porównywania widm w podczerwieni substancji organicznych (na przykład narkotyków). Dzięki temu można było określić czy i jakie zanieczyszczenia znajdowały się w tych substancjach, jakiego rodzaju są to substancje, oraz nawet z jakich regionów one pochodziły. Za pomocą widm w podczerwieni można też analizować inne materiały dowodowe jak na przykład odpryski lakieru samochodowego, porównując je z lakierem samochodu, który mógł brać udział w wypadku.

Poza systemami gromadzenia i przetwarzania danych w formie tekstowej jak i graficznej, coraz popularniejsze stają się systemy monitorowania różnych obszarów, na przykład skrzyżowań, czy masowych imprez. Niedawno wystąpiono do Unii Europejskiej o dofinansowanie wspólnego projektu kilku krajów europejskich, mającego na celu utworzenie systemu informatycznego do wykrywania podejrzanych zachowań wśród dużych grup osób w czasie trwania masowych imprez. System ma używać grupy kamer pracujących w szerokim zakresie częstotliwości (także w podczerwieni), połączonych z centralnym komputerem, który w czasie rzeczywistym będzie analizował zachowanie poszczególnych osób w tłumie  używając znanych metod przetwarzania obrazu, oraz sztucznej inteligencji. System będzie  zwracał uwagę osobom z ochrony, będącym przy monitorach na nienaturalnie zachowujących się ludzi (na przykład przepychających się, wykonujących gwałtowne ruchy, posiadających przedmioty mogące przypominać broń, czy bombę). W przyszłości taki system monitorowania może także analizować i porównywać twarze poszczególnych osób z twarzami poszukiwanych terrorystów czy przestępców, łącząc się z ogólnoświatową bazą danych, w której gromadzone są zdjęcia i dane tekstowe. W celu przyspieszenia poszukiwania sprawców przestępstw policja może używać inteligentnych systemów informatycznych do identyfikacji podejrzanych na podstawie portretów pamięciowych, które porównywane są ze zdjęciami gromadzonymi w bazie.

Prace nad rozpoznawaniem obiektów, twarzy i analizą ruchu obiektów trwają w różnych krajach od dziesiątek lat. Na początku lat dziewięćdziesiątych XX-stego wieku między innymi w Anglii prowadzono badania nad projektem Yorick. Był to system złożony z dwóch kamer, widzących stereoskopowo, zamocowanych na podstawce z silnikiem krokowym, potrafiących dokonać zbliżenia szczegółów, ocenić prędkość i odległość obiektu, oraz komputera rejestrującego i analizującego ruch. System miał znaleźć zastosowanie głównie w bankach do obserwacji osób. 

Różne tego typu systemy informatyczne były i wciąż są w fazie rozwoju. Najpopularniejsze ośrodki badań naukowych w dziedzinie analizy ruchu i rozpoznawania obiektów znajdują się w USA, Kanadzie, Japonii, Europie Zachodniej i w Chinach. Z uwagi na złożoność procesów analizy i rozpoznawania, potrzebne są do tych zadań ogromne moce obliczeniowe. Przede wszystkim chodzi o czas wykonywania algorytmów opartych o różnego rodzaju sieci neuronowe, poszukiwania tak zwanych Momentów Zernike, czy algorytmów PCA (Principal Component Analysis) służących do analizy poszczególnych komponentów obiektów (np. ust podczas analizy twarzy). Dzięki zastosowaniu metody PCA, oraz innych podobnych algorytmów możliwe jest równoległe przetwarzanie informacji w systemach wieloprocesorowych, a w przyszłości w systemach używających wielordzeniowych procesorów, pozwalających na obsługę równolegle wielu wątków programu, co znacznie przyspieszy proces analizy i rozpoznawania obiektów.

Podsumowując można stwierdzić, że rozwój systemów informatycznych wspomagających pracę policji jest we wczesnym stadium rozwoju. Zrobiono już sporo, ale wciąż pozostaje wiele do zrobienia. W przyszłości stopniowo będzie wzrastać zapotrzebowanie na specjalistów w tej dziedzinie.

Grzegorz Piotr Kruk